صنایع دستی

 صنايع دستی

 در حدود 8000 سال قبل که به عصر «نوسنگی» معروف است، مردمی در منطقه وسيعی در آسيای جنوب غربی زندگی می کردند که برای نخستين بار در گروههای کوچک جمع آمده، در يک مکان ساکن شدند و اولين دهکده ها را به وجود آوردند. آثار به دست آمده از دوران پارينه سنگی، ميان سنگی و نوسنگی، گواه بر فعاليت انسان در ساخت ابزار و وسايل سنگی است. ابزارهایی چون تيغه های دندانه دار و به شکلهای مختلف هندسی در مکانهایی مانند بيستون و غارهای هوتو و کمربند به دست آمده است. انسانی که ياد گرفته بود با کاشتن دانه های خوراکی مقدار بيشتری از آن را به دست آورد، ناگزير بود آن را در جايی ذخيره کند. او ظرفهایی را می خواست که در برابر گرما و رطوبت هوا مقاومت داشته باشد و غلات، در آن فاسد نشود. از اين رو انسان دوران نوسنگی با الهام از همان شکلهای طبيعی و با آميختن آب و خاک، اولين ظرفهای سفالی را ساخت.

تعریف صنايع دستی

صنايع دستی که هم می تواند، حالت کارگاهی و هم حالت خانگی داشته باشد، همانند صنايع کوچک قابليت استقرار در شهر و روستا را دارد، بدون نياز به فن آوری پيشرفته، بيشتر متکی به تخصصهای بومی و سنتي است و قسمت اعظم مواد اوليه مصرفی آن در داخل کشور قابل تهيه می باشد. افزون بر اين، صنايع دستی هر دو ويژگی مصرفی و هنری را داشته، برخوردار از بينش، ذوق، انديشه و فرهنگ توليد کننده نيز هست و در مجموع آن را يک «هنر- صنعت ناميده اند».
 
ويژگيهای صنايع دستی ايران

 صنايع دستی ايران ریشه در اعتقادات مذهبی و باورهای قومی و نيز قوه ابتکار و خلاقيت استادکاران ايرانی دارد.
همانند و شبيه نبودن اين فرآورده های توليد به يکديگر
انجام قسمتی از مراحل اساسی توليد به وسيله دست و ابزار و وسايل دستی
خود مصرفی بودن بخش عمده توليد و برآورده ساختن نيازهای داخلی

ويژگيهای صنايع دستی را از نظر اقتصادی

سهولت ايجاد مراکز توليد
بی نيازی به سرمايه های کلان
 اشتغال زا بودن اين «هنر - صنعت»
 وجود ارزش افزوده بالا
جنبه های کاربردی و تزئينی
داشتن زمينه ای مناسب برای جلب جهانگرد و صادرات
طبقه بندی صنايع دستی ايران
طراحی سنتی و نگارگری
هنرهای مرتبط با فلز
 رودوزی ها و بافتنی ها
سفالگری و سراميک سازی
هنرهای مرتبط با چوب
سنگ تراشی و حکاکی روی سنگ
بافته های داری
رنگرزی و چاپ سنتی
حصير بافی
نساجی سنتی
صحافی و جلد سازی سنتی
فرآورده های پوست و چرم
شيشه گری
آثار لاکی و روغنی
ساير صنايع دستی

 خاتم کاری

 تعریف خاتم کاری در دایره المعارف فارسی «هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک ، با مثلث های کوچک. طرح های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است .
این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث های کوچک در کنار هم نقش بندی می کنند . مثلث ها را از انواع چوب ، فلز و استخوان می سازند.
هرچه مثلث ها ریزتر وظریفتر باشند، خاتم مرغوب تر است .
در یک طرح خاتم ، برای ساختن کوچک ترین واحد هندسی، حداقل سه مثلث و برای بزرگ ترین آن ، حداکثر چهارصد مثلث به کار می رود.»

خصوصیات یک خاتم و مرغوب :

صاف بودن سطح کار و خالی نبودن هیچ جای خاتم . یکنواخت بودن رنگ و مصالح به کار رفته در ساخت خاتم عدم تغییر در رنگ و شکل ترمیم کاری ها و بتونه کاری ها در سطح کار مشخص نباشند .
 قرینه بودن تمامی گل ها و اشکال درسطح کار و زوایا و اضلاع دقیق و مهندسی بودن اساس و ساختمان طرح که تمامی ابعاد با هم همسان، قرینه و یک اندازه باشند که البته اگر شاسی طرح دقیق نباشد بهترین خاتم نیز بر روی آن نما و جلوه ای ندارد و کل طرح را از بین می برد به همین جهت است که یک هنرمند خاتم ساز باید یک نجار چیره دست هم باشد.
رنگ کاری و روکش دادن محصول بایستی ماهرانه و بدون خدشه و هر عیبی باشد .
نقش ها ومثلث ها هر چه ریزتر باشند کیفیت و ارزش کار بیشتر است.

مروری بر هنر مینا کاری یادگاری دیرینه برای ایرانیان

مینا کاری هنر درخشان آتش و خاک است، با رنگ های پخته و درخشان که سابقه آن به 1500 سال پیش از میلاد می رسد و ظهور آن بر روی فلز در طول سده ی ششم تا چهارم پیش از میلاد و پس از سال 500 پیش از میلاد مشاهده می شود.
هنر میناکاری در ایران بیش از نقاط دیگر تجلی داشته و یکی از نمونه های قدیمی آن درعهد صفویه توسط شاردن جهانگرد فرانسه ذکر شده است که قطعه ی مینایی از کارهای اصفهان بوده، مشتمل بر طرحی از پرندگان و حیوانات بر زمینه گل و بته به رنگ آبی کم رنگ و سبز و زرد و قرمز.
رواج صنعت میناکاری در اصفهان از دوران پهلوی و حدود سال 1310 شمسی است و مخصوصاً طی سی سال اخیر این صنعت به وسیله ی یکی از استادان هنرمند و بنام اصفهان آقای شکرالله صنیع زاده بسط و توسعه یافت و شاگردانی در این مکتب تربیت شدند که هر یک دریچه ی دیگری را برای هنر میناکاری گشودند.
تا جایی که هم اکنون حدود پانصد نفر استاد و کارگر به تهیه ی اشیاء مینائی اشتغال دارند. بیشتر اشیائی که میناسازان فعلی به بازار عرضه می کنند عبارت است از:گوشواره – سینه ریز – گلوبند – انگشتر – جعبه های بزرگ و کوچک آرایش زنانه – قوطی سیگار – جعبه های خاتمکاری و میناکاری – سرویس چای و...خوری مینا – شربت خوری مینا – حبابهای مینا کاری – بشقاب مینا – گلدان مینا به اندازه های مختلف – تابلوهای بزرگ و کوچک میناکاری که با هنرهای دیگر مانند طلاکاری و خاتم کاری و مینیاتور ترکیب درها و پنجره ها و ضریح های مینا کاری شده برای مقابر ائمه شیعه در کربلا و نجف و سامره و مشهد و قم و حضرت عبدالعظیم و اماکن متبرکه دیگر.

آشنایی با هنر قلم زنی و سرگذشت آن...

این هنر گرانمایه و زیبا که بیانگر فرهنگ و تمدن قوم ایرانی است ابتدا به صورت حجاری در بدنه کوهها و روی سنگهای ساختمانی کاخهای پادشاهان و بناهای تاریخی و حتی در دوران غارنشینی دیده شده است. بعدها هنر حجاری، تبدیل به حکاکی و سپس قلمزنی گردیده و نقوش و تصاویر از روی سنگهای ساختمانها و بدنه کوها به روی سنگ های قیمتی مخصوصاً عقیق منتقل گردید و «حکاکی» نامیده شد .
هنر قلمزنی سابقه ای بس طولانی و تاریخی دارد و یکی از رشته های هنرهای سنتی ایران است که در دسته بندی،در رده هنرهای صناعی و در گروه فلز کاری قرار دارد.
فلزاتی از جمله طلا و نقره و مس و برنج و فولاد زمینه اصلی این نقوش و خطوط زیبا و دلپسند قرار گرفته و هنر«قلمزنی» نام گرفت. و یا به عبارت دیگر ایجاد خطوط و نقوش به وسیله قلم یا ضربه چکش و بر روی اجسام فلزی.
این لغت در فرهنگ معین چنین معنی شده است:«نویسندگی، نقاشی و یکی از هنرهای زیباست و آن ایجاد نقوش جانوران و گیاهان و طرحهای مختلف است بر روی نقره یا فلزات دیگر.
در هنگام عمل، استاد به وسیله قلمی فلزی و یا منقاش نوک تیز فولادی که دارای دسته ای چوبی است کار می کند. ساخت اشیای فلزی توسط دواتگران انجام می شود.
در حال حاضر با استفاده از ابزار و وسایل، سه شیوه برای ساخت ظروف فلزی به کاربرده می شود: یک تکه یا بدون درز چند یا درز دار و یا استفاده از دستگاه یا خم کاری.

فلزات قابل قلم زنی

 قبل ازقلم زدن، باید درون یا زیر شئی مورد نظر را از قیر مذاب انباشته کرد. قیر باید درون کار کاملا" بدون خلاء باشد و پس از سرد شدن کاملا سفت شده باشد. تا قلم، کا را فرو نبرد.برای شروع کار ابتدا طرح مورد نظر را تهیه کرده سپس آنرا روی برنج سنبه گذاشته و با قلم سنبه نقاط طرح را نزدیک بهم سوراخ می کنند. برای انتقال نقشه روی کار لازم است تا سطح فلز مورد نظر چرب شود.
نقشه را روی آن می گذارند و با پودر ذغال که در دستمال نرمی پیچیده شده روی نقشه می کشند. پودر ذغال از سورخهای روی نقشه عبور می کند و روی سطح فلز می نشیند و بدین ترتیب شکل طرح روی اثر منتقل می شود. سپس هنرمند با استفاده از قلم های آج دار و یا بدون عاج شروع به قلم زدن می کند.
شیوه های قلم زنی:
 شیوه برجسته اختلاف سطح بین موضوع و زمینه بسیار زیادتر از منبت است و هنرمند برای آن که بتواند بدون اشکال آنرا انجام دهد از دو جهت یعنی از پشت و رو به فلز ضربه می زند. شیوه عکسی با ایجاد سایه و خط در زمینه موضوع را نشان می دهند.
هیچ گونه اختلاف سطحی بین موضوع و زمینه مشاهده نمی شود. شیوه زمینه پر همان گونه که از نام بر می آید با ایجاد بافت در زمینه طرح اصلی را نشان می دهنددر این نوع نیز اختلاف سطح بین زمینه و طرح وجود ندارد.
 شیوه منبت هنرمند با ایجاد حداکثر دو سانتی متر اختلاف سطح بین موضوع و زمینه روی فلز ایجاد نقش می کند. شیوه مشبک: هنرمند با بریدن زمینه و جدا کردن آن از سطح کار، موضوع را نمایان می سازد. شیوه قلم گیری هنرمند با ایجاد خراش و شیار به روی فلز آن را تزئین میکند.
این کار به وسیله قلم انجام می شود. پس از اتمام کار قلم زنی، قیر به وسیله حرارت، مجددا مذاب می شود و از درون کار بیرون آورده می شود. سپس سطح کار را با مواد پاک کننده مانند نفت، شستشو می دهند تا باقیمانده قیر کاملا" از بین برود.

سرامیک و سفال:

سفال و سرامیک جز کهن ترین هنری های طراحی در ایران محسوب می گردد و استفاده در آثار تاریخی و فرهنگی مختلف و همچنین نقش این صنعت در ساخت ابزار دکوری و کاربردی سبب محبوبیت این صنعت در سراسر جهان گردیده که ایران سهم قابل توجهی در این بازار را به خود اختصاص داده است. علم سفال و سفالگری با ساختن ظروف گلی بوجود آمده است که می توان در این بین به پیاله ها و کوزه های سفالی که از اعصار گذشته مورد استفاده بوده نام برد.
 این علم با قدمتی ۱۰ هزار ساله یک از صنایع پیشرفته بالقوه باستانی بوده که قدیمی ترین این کارگاه های سفالگری جهان در شوش قرار دارد. همچنین معرق کاری کاشی که با استفاده از سرامیک و کاشی ها صورت می گرفته که با طراحی و رنگ بندی بسیار دقیق بکار می رفته است، و هم اکنون بسیاری از نمادهای تاریخی ما را به خود مزین کرده است.

فروش ویژه